İşletmelerde Oluşan Firelerin Vergisel Boyutu
Giriş
İşletmelerde Oluşan Firelerin Vergisel Boyutu iş ve işlemlerin özelliğine göre değişik varyasyonlarla ele alınmaktadır. Öncelikle KDVK 60 Nolu Sirkülerinde fire, bir malın imalat sürecinde veya tüketiciye arzına kadar kendi doğal akışı içinde uğradığı fiziksel kayıp olarak tanımlandığından, imalat sırasında veya sonrasında meydana gelen firelerin zayi olan mal kapsamında değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır. Fiziksel kayıplar maddi olabileceği gibi gayri maddi olarak da oluşabilir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 278. Maddesine göre; yangın, deprem ve su basması gibi afetler yüzünden veyahut bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi haller neticesinde iktisadi kıymetlerinde önemli bir azalış vaki olan emtia ile maliyetlerinin hesaplanması mutat olmayan hurdalar ve döküntüler, üstüpü, deşe ve ıskartalar emsal bedeli ile değerlenir. Fire ve zayi mal kavramı esas olarak bu madde hükmünde yer alan kıymetten azalış cümlesinden hareketle ortaya çıkmakla birlikte bu iki kavramın vergi kanunları karşısındaki durumları farklılıklar göstermektedir.
İşletmelerde Oluşan Firelerin Vergisel Boyutu zaman zaman vergi kanunları nüfuz edilemediği için mükellefler tarafından yanlış anlaşılmakta veya vergi işleri ile uğraşanlar tarafından yanlış yorumlanmaktadır. Bu durum vergisel işlemlerin hatalı yapılmasına ve çeşitli müeyyideler ile karşılaşılmasına yol açmaktadır. Yazıda fire kavramı Vergi Kanunları çerçevesinde değerlendirilecektir.
Normal Fire ve Anormal Fire Ayrımı
Fireler miktarları yasal düzenlemeler ile veya ilgili mesleki kuruluşlar tarafından belirlenmekte olup firelere ilişkin tespit ve takdir işlemlerinin Vergi Usul Kanunu’nun 74. maddesinde sayılan görevleri arasında olmamasından dolayı fire oranlarına ilişkin takdir ve tespit işlemlerinin Takdir Komisyonunca yapılması mümkün bulunmamaktadır. Yasal düzenlemeler ile veya ilgili mesleki kuruluşlar tarafından belirlenen oranlar çerçevesinde tespit edilen fire normal fire kavramı altında değerlendirilir. Normal firelere ilişkin zararların gelir veya kurumlar vergisi kanunları çerçevesinde gider yazılması ve fire olarak değerlendirilen kıymete ilişkin yüklenilmiş olan Katma Değer Vergisi’nin indirilmesi takdir komisyonu kararı olmaksızın yapılabilmektedir. Ancak yasal düzenlemeler ile veya ilgili meslek odaları tarafından belirlenen fire oranlarının üzerinde kayıpların (anormal fire) olması halinde kayıplar için oluşan zararın ve yüklenilen KDV’nin gider yazılması için takdir komisyonunun kararı şarttır.
Firenin Kapsamı ve Takdir Komisyonunun Görevleri
Vergi Usul Kanunu’ nun 72 nci maddenin birinci fıkrasına göre kurulan takdir komisyonunun görevleri şunlardır.
- Yetkili makamlar tarafından istenilen matrah ve servet takdirlerini yapmak;
- Vergi kanunlarında yazılı fiyat, ücret veya sair matrah ve kıymetleri takdir etmek
Fire kapsamı dışında kalan emtiaların imhasında genel uygulama, imhaların takdir komisyonu nezaretinde yapılmasıdır. Ancak VUK Md. 278/A’ya göre;
Yazının devamını okumak için TIKLAYINIZ.